PARENTING

PARENTING  IN KUKI PAO

 Keini banga houbung sunga chate mobile/laptop/ a lunglutval neiho dingin anasim’ute. Minu mipa tamjo hi chate mobile a kichep sotval hi lunghanna ahijingin chule mobile jeh in chate tampi lekhasimna langa lhasam, imutphatna imutalou, tho phatna thoutalou, haljou talou in aum gam taovin aphat tamjou hiche a hinkho mang atam taovin ahi. Ipi lo a pha ham? Amaho dinga aphapen lampi ho seikhom’ute.

 I. Bollou Dingho: 

 1. KIPHATSAH: Minu mipa tampin chaten phone akhoi teng kiphatsah tah’in, boinu/boipu phone hin choitan boi, hita chu sottah tah phone vehih tange, nang dinga thilpha ahipoi tin ajol jiuvin ahi. Tobang phatna chu nikho ijat ham ajuiji naovin, phatchom khatjou teng angaima ahikitji taovin aphachom jipon ahi.

 2. AMAHO KHOHETNA A KOI: Abang khat chun kachate mobile kichem’a ida kajahda di ham? Kichem’u hen aphat le aphatlou amahon hin kihetnuntin, acham’un hin nga naovin te akitijin ahi. Chapanghon amaho cham’a ahin ngah dinghi jouthu tobang ahi, ajeh chu alungel’u ahatlaitah ahin acham’uva angah diu chu thilhahsa tah ahi. Hiche method hi najuile nakisih tei ding ahi.

 3. HUNAM A BOL. Nu le pa konkhat kit chun hunam'in sun nilhum’a phone khoi ding nati ham, itihle lekha sim ding nati ham? tin kam ngei louvin ahoujiuvin, ajona le minu, mipa te akisulung hangun, milouchal, hillou cha sei ngaitheilou mong nahi ham? Naphone kamu nini kasekeh peh ding ahi akitijin, hinlah hiche jong hi aphachomlou ding kibol ahi.

 II. Bolding Ho

 1. VENBIT DING: Hiche hi 12 yrs noilangho dinga method phatah ahi. Nu le pa kon khatnin amaho ontholna din mobile hi chate apejiuvin ahi, hinlah adihlou kiboljo ahi. Tobang chu na bol jomle na hetmanlou kah a addict hung hipai theiju ahi.Hijeh chun aphat akikhel kah a phatekeija venbit ngai ahi. Amasan gahtah Consistent/discipline neitah minu mipa ihi ngai ahi. Anina in kichehtah a mobile avetdiu phattep gontup peh ding ahi. Avetsahna in 1-2 hour sung hi aphan ahi. Ahin phat nasem peh hohi nangnin jong phatah a natuhchah angaijin, chule amahon jong apalkeh louna diuva juipi tei ding ahi.

 2. DAN CHU DAN AHI TITHEI NGAI: Jathei tah a dan nasem lhon chu najuipi teija, “angaipoi” “aphatai” nati theilhon ngai ahi. Airportna ipohlou ding thil ipoh teng custom officer ho kom’a ima kisei theilou, amaho tipa juitei angai banga khu khoutah a juipi ngai ahi. Hiche a chu kinahpi ding hilou, khutlhah ding hilou, damsel cha juipi tei ding ahi. Hiche munna hi kiphatsah, amaho khohetna, hunam a bol tobang hilou ahi.

 3. JUILHING DING: Nangnin dan nasem’a khatveile juija, khatveile juilou chu phachomlou ahi. Dan isemnao ajeh chu phate cha hetsah jing ding athupi in ahi. Avetsahna in addict thei ahi, nahavet behsehle na mit atoh khathei, damo thei ahi. Aphatmona ho ahet them thei loulai seuva chu nadinmun detah le kitup tah a pan nalah jinga chule minu mipa khat nahina jalla naseipeh jing ding chu nakin ahi.

 4. THIL DANG A KHELDOH DING: Nangnin athanop nao khat nalahpeh tajeh a chu thil dang khat nangaito peh ding aphai, eg. Comics/ lekha/ blocker/ toys etc, alekha simna diuva phachom, adam theina diu ho gonpeh ding aphai. Nikhatna minute somthum beh kihoupi ding aphan ahi. Aphatneija boltei dinga pha chu loi le gol toh kichep sah, puidoh, imut khopsah set ding ho jong ahi.

 H icheng boldohna dinga hi phat lutmai thei ahi, hinlah nabol jinga, najui jou le na chate hinkho akikhelsah tei ding tahsan a um ahi.

 “Na kipatvah channa bailam ding ahi, nakipat geile kikhel thei ahi.”

Comments

Popular posts from this blog